Công Ty Luật Quốc Tế Phước & Cộng Sự

Chọn Ngôn Ngữ:
+84 (28) 3744 9977
Phuoc & Partners Attorneys At Law

Coi chừng “mua phải” vịt trời!

Bài viết của Luật sư Trần Thanh Tùng & Luật sư Nguyễn Danh Công có tiêu đề: “Coi chừng “mua phải” vịt trời!, được đăng trên Thời báo kinh tế Sài Gòn ngày 31/05/2012.

***

Giao dịch mua bán và sáp nhập doanh nghiệp (M&A) không bao giờ là một giao dịch đơn giản, nó cần phải được lập kế hoạch chi tiết.

Hiên nay, luật Việt Nam chưa quy định một quy trình chuẩn cho các giao dịch M&A. Các quy định về M&A nằm rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau như Bộ luật Dân sự, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán, Luật Cạnh tranh, Luật Các tổ chức tín dụng . . . Mỗi luật lại nhìn nhận giao dịch M&A dưới góc độ khác nhau, và quy trình cũng khác nhau theo từng luật. Vậy, các bên cần làm gì để lập ra quy trình phù hợp để giao dịch thành công?

Quy trình theo thông lệ chung

 Đứng từ góc nhìn của bên mua, quy trình M&A theo thông lệ chung thường bao gồm bảy bước cơ bản như sau:

 Bước 1: Chọn lựa các công ty mục tiêu

Bước này chủ yếu là những đánh giá bước đầu về các công ty mục tiêu và bên bán, về nhu cầu bán, sự phù hợp giữa hoạt động chính của công ty mục tiêu và kế hoạch của bên mua. Bên mua có thể thực hiện bước này mà không cần sự tham gia của bên bán. Khi hoàn tất quá trình này, bên mua sẽ có một danh sách rút gọn của các công ty mục tiêu tiềm năng.

 Bước 2: Thư ngỏ

 Bên mua sẽ gửi thư ngỏ đến công ty mục tiêu hoặc bên bán để thể hiện thiện chí và mong muốn thực hiện giao dịch M&A. Thư ngỏ không phải là một hợp đồng hay thỏa thuận có tính ràng buộc, mà chỉ ghi nhận những gì sẽ được dự kiến thực hiện trong giao dịch hoặc cấu trúc ban đầu của giao dịch. Tất nhiên đôi khi hai bên cũng có thể quy định một số điều khoản có tính chất ràng buộc, thông thường là nghĩa vụ bảo mật của bên mua hoặc cam kết của bên bán sẽ không chào bán cho bên nào khác trong thời gian thương lượng với bên mua.

Bước 3: Thẩm tra chi tiết

 Để nắm được thông tin chi tiết về bên bán, bên mua sẽ mời tư vấn, luật sư, kế toán . . . xem xét toàn bộ tài liệu về công ty mục tiêu để đưa ra những đánh giá toàn diện, thấu đáo về công ty mục tiêu như những vấn đề về pháp lý, tài chính, lao động, tài sản, đất đai, môi trường … Báo cáo thẩm tra chi tiết do luật sư, kế toán, tư vấn đưa ra sẽ là cơ sở để bên mua và bên bán thống nhất giá cả, cấu trúc giao dịch và nội dung hợp đồng mua bán.

Bước 4: Thương lượng và ký kết hợp đồng mua bán

Trên cơ sở các thông tin có được từ việc thẩm tra chi tiết, các bên sẽ thảo luận các nội dung của hợp đồng mua bán. Giai đoạn này thông thường rất tốn thời gian và rất dễ khiến giao dịch đổ vỡ. Việc thương lượng thành công sẽ dẫn đến việc ký kết hợp đồng mua bán. Tuy nhiên, thông thường hợp đồng sẽ chưa hiệu lực đầy đủ khi chưa nhận được các phê chuẩn cần thiết của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Bước 5: Xin phê chuẩn về chủ trương

 Thông thường, một giao dịch M&A sẽ phải xin phê chuẩn nội bộ và phê chuẩn từ bên ngoài. Phê chuẩn nội bộ là phê chuẩn từ các cổ đông/thành viên. Phê chuẩn từ bên ngoài thường từ các cơ quan nhà nước như cơ quan cạnh tranh, ủy ban chứng khoán, cơ quan đăng ký kinh doanh/đầu tư.

Bước 6: Nộp hồ sơ đăng ký giao dịch

 Khi đã có được chấp thuận về mặt chủ trương của các cổ đông/thành viên và các cơ quan liên quan, hồ sơ hoàn chỉnh sẽ được trình lên các cơ quan nhà nước để ban hành quyết định chính thức (bằng việc cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy chứng nhận đầu tư sửa đổi ghi nhận giao dịch M&A đó).

Bước 7: Hoàn tất giao dịch

 Sau khi có được giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy chứng nhận đầu tư sửa đổi ghi nhận giao dịch M&A, các bên sẽ phải gặp gỡ để xác nhận việc hoàn tất giao dịch (như bên mua đã giao đủ tiền, bên bán đã thực hiện đủ nghĩa vụ) hoặc thống nhất những việc cần phải tiếp tục thực hiện sau khi hoàn tất.

Bảy bước nêu trên là quy trình thường gặp trong một giao dịch M&A. Tất nhiên, một giao dịch M&A cụ thể  không bắt buộc phải trải qua bảy bước mà có thể rút ngắn hoặc chia nhỏ thành nhiều bước hơn, tùy thỏa thuận của các bên.

Thực tế tại Việt Nam

Hiện nay, giao dịch M&A diễn ra ngày càng nhiều, và doanh nghiệp đã dần quen với các giao dịch loại này. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam thường chỉ quan tâm đến bước 4 (thương lượng và ký kết hợp đồng mua bán) và nhảy ngay qua bước 6 (nộp hồ sơ đăng ký giao dịch). Ít doanh nghiệp quan tâm đến bước 3 (thẩm tra chi tiết), bước 5 (xin phê chuẩn về chủ trương) và bước 7 (hoàn tất giao dịch).

 Mỗi bước trong quy trình trên đều có ý nghĩa nhất định và việc bỏ qua bất cứ bước nào đều tạo ra rủi ro nhất định cho các bên trong giao dịch M&A.

  • Bước 3 là bước quan trọng giúp bên mua nắm được thông tin về công ty mục tiêu. Bỏ qua bước 3, bên mua không đủ thông tin về công ty mục tiêu để đưa ra mức giá mua phù hợp, dễ rơi vào tình trạng “mua vịt trời’ hoặc “trả giá hớ”, thậm chí phải trả các khoản nợ lớn cho công ty mục tiêu khi bên bán hoặc công ty mục tiêu cố tình che dấu các khoản nợ này.
  • Bước 5 giúp các bên biết được ý kiến của các cơ quan liên quan để điều chỉnh cấu trúc giao dịch cho phù hợp, hoặc ngừng giao dịch nếu không được sự chấp thuận từ các cơ quan liên quan khi các bên còn chưa bị ràng buộc bởi hợp đồng. Không thực hiện bước 5, rủi ro của các bên là giao dịch không được chấp thuận hoặc hồ sơ phải sửa đổi theo ý kiến của cơ quan liên quan. Các bên có thể phải quay trở lại quá trình thương lượng để tìm ra một cấu trúc mới. Việc này sẽ mất thời gian và tốn kém, đồng thời, các bên sẽ rất dễ tranh chấp khi hợp đồng cũ không thể thực hiện được trong khi việc thương lượng để ký kết hợp đồng mới bất thành.
  • Với quan điểm bên bán coi như hết trách nhiệm khi bên mua đã được đứng tên trong giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc giấy chứng nhận đầu tư sửa đổi, ít bên bán nào chịu quan tâm đến bước 7. Tuy nhiên, bên mua thường không chấp nhận điều này. Mua bán một công ty không đơn giản như mua mớ rau, con cá, do vậy, bên bán vẫn cần phải đi chung với bên mua, ít nhất là thêm một thời gian trước khi hai bên chính thức hoàn tất và thanh lý giao dịch.

Như đã nêu, luật Việt Nam chưa có quy trình chuẩn cho giao dịch M&A. Do vậy, các bên trong giao dịch phải kiểm tra các yêu cầu của từng luật chuyên ngành để vạch ra một quy trình cho giao dịch của mình.

Quy trình nêu trên có thể là một gợi ý để các bên tham khảo trong quá trình giao dịch.