Công Ty Luật Quốc Tế Phước & Cộng Sự

Chọn Ngôn Ngữ:
+84 (28) 3744 9977
Phuoc & Partners Attorneys At Law

DNNN trong đàm phán TPP

Bài viết của Tiến sĩ Luật Lê Thị Ánh Nguyệt được đăng trên Thời báo Kinh tế Sài Gòn ngày 27/2/2014.

***

Với tư cách là thành viên WTO từ năm 2007, Việt Nam không đưa ra cam kết riêng biệt cho hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) bởi vì WTO không điều chỉnh về DNNN.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Hiệp định TPP) đang diễn ra và trong tương lai rất gần, việc trợ cấp của Chính phủ Việt Nam cho các DNNN Việt Nam sẽ trở nên vô cùng khó khăn.

Với tư cách là thành viên WTO từ năm 2007, Việt Nam không đưa ra cam kết riêng biệt cho hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) bởi vì WTO không điều chỉnh về DNNN. Tuy nhiên, trong bối cảnh đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Hiệp định TPP) đang diễn ra và trong tương lai rất gần, việc trợ cấp của Chính phủ Việt Nam cho các DNNN Việt Nam sẽ trở nên vô cùng khó khăn.
DNNN trong đàm phán TPP: tại sao nóng?

Theo pháp luật Việt Nam, DNNN được chia thành 3 nhóm sau: (1) Nhà nước sở hữu toàn bộ 100% vốn điều lệ; (2) Nhà nước sở hữu đa số vốn điều lệ (nhỏ hơn 100% nhưng lớn hơn 50% vốn điều lệ); và (3) Nhà nước sở hữu thiểu số vốn điều lệ (nhỏ hơn 50% vốn điều lệ). Và, cho dù có sự khác biệt khi xác định thế nào là DNNN thì luôn có một thực tế là DNNN được thành lập và duy trì hoạt động ở nhiều nước trên thế giới, không chỉ riêng tại Việt Nam.

Trong đàm phán TPP, nhận thức được khả năng Nhà nước, vì tầm quan trọng chiến lược của DNNN hay hàng hóa do DNNN sản xuất ra trong toàn bộ nền kinh tế, sẽ hỗ trợ tài chính (miễn giảm thuế, cung cấp nguyên liệu đầu vào miễn phí hoặc tính với giá ưu đãi thấp hơn giá trên thị trường) cho các doanh nghiệp này khi chúng hoạt động kém hiệu quả, các thành viên TPP đồng ý về chủ trương xây dựng một bộ quy tắc đầu tiên cho hoạt động của DNNN. Theo đó, thành viên TPP có nghĩa vụ cắt giảm trợ cấp dành cho DNNN để tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng. Đến lượt mình, DNNN được yêu cầu phải hoạt động theo tính toán thương mại, phù hợp với nguyên tắc thị trường (giá mua, bán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào sẽ được xác định theo giá thị trường); số lượng, chất lượng hàng hóa được quyết định theo quan hệ cung cầu, không phải mệnh lệnh hành chính.
Thách thức cho Việt Nam

Quy định về DNNN trong TPP (nếu có) chính là WTO+, nghĩa là cam kết về DNNN trong TPP nghiêm ngặt hơn so với pháp luật WTO hiện hành và cam kết tương ứng của Việt Nam trong WTO bởi vì các lý do sau đây:

Thứ nhất, Hiệp định WTO và các cam kết gia nhập WTO của Việt Nam không xác lập khái niệm, bản chất, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của DNNN. Mặc dù, về bản chất, DNNN có thể là một trong các trường hợp doanh nghiệp thương mại Nhà nước theo Điều XVII Hiệp định GATT 1994 “doanh nghiệp được Nhà nước dành cho những đặc quyền hay độc quyền nhất định trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, có thể thuộc sở hữu của Nhà nước hoặc tư nhân”. Hay nói cách khác, doanh nghiệp thương mại Nhà nước theo WTO có thể là Doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân và/hoặc DNNN thuộc sở hữu Nhà nước được cấp những đặc quyền, độc quyền về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu.

Như vậy, từ thời WTO, DNNN trong hoạt động kinh doanh đã phải thực hiện theo nguyên tắc thị trường, phù hợp với tính toán thương mại. Và, thành viên đàm phán TPP sẽ vẫn chỉ tuân thủ theo Điều VI, XVI Hiệp định GATT 1994 và Hiệp định trợ cấp và các biện pháp đối kháng (gọi tắt là Hiệp định SCM). Điều này có nghĩa là DNNN và các mặt hàng do DNNN sản xuất vẫn có khả năng nhận được trợ cấp từ chính phủ, chứ không phải cắt giảm trợ cấp như yêu cầu hiện nay của TPP dành cho DNNN.

Thứ hai, một số mặt hàng của Việt Nam như than, khoáng sản, thuốc lá, điện… thuộc sự quản lý, kinh doanh xuất nhập khẩu của DNNN (theo pháp luật Việt Nam) nhưng đồng thời cũng được xác định là doanh nghiệp thương mại Nhà nước (theo Hiệp định GATT).

Và như vậy, nếu không gia nhập TPP, Việt Nam sẽ không bị kết luận vi phạm nghĩa vụ của Việt Nam về nghĩa vụ trợ cấp bởi vì các Hiệp định trợ cấp WTO có thể cho phép áp dụng trợ cấp trong nước, nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, nếu tham gia TPP, Việt Nam có thể vi phạm cam kết về DNNN trong TPP. Ngoài ra, nếu các thành viên TPP khác (giả sử Nhật Bản) thực hiện chính sách trợ cấp cho các mặt hàng này thì không vi phạm cam kết TPP. Hay nói cách khác, nếu các sản phẩm này cùng cạnh tranh với nhau, thì sản phẩm của Việt Nam sẽ mất lợi thế cạnh tranh.

Nhìn chung, một số thành viên TPP căn cứ sự lỏng lẻo của các quy định về DNNN trong các Hiệp định WTO đã yêu cầu các thành viên đàm phán còn lại phải chấp nhận một số quy định có thể gây bất lợi cho mình. Hay nói cách khác, các thành viên TPP có thể đã khai thác theo hướng tối đa hóa lợi ích thương mại của mình bằng thiệt thòi của các đối tác thương mại khác. Trong trường hợp này, rõ ràng cam kết về DNNN có thể tạo ra sự phân biệt đối xử ngược với các DNNN của Việt Nam.

Xem Chi Tiết